KOMINKI

Ogień od początku dziejów ludzkości pełnił ogromną rolę w życiu człowieka. Ujarzmienie go i wykorzystanie stało się ważnym elementem rozwoju cywilizacji. Najważniejszą funkcją ognia było zawsze i pozostało do dziś dostarczenie ciepła i ogrzanie pomieszczeń w których przebywają ludzie. Palenisko przybierało różne formy i do momentu wynalezienia centralnych systemów grzewczych było jednym z głównych elementów wnętrz mieszkalnych. W pierwotnych chatach otwarte palenisko znajdowało się pośrodku izby a dym wydostawał się przez otwór w dachu. W późniejszych wiekach palenisko przybliżyło się do ściany wewnętrznej budynku i przybrało bardziej obudowaną formę a dym wydostawał się na zewnątrz już nie przez dziurę w dachu lecz przez murowany komin wychodzący ponad dach. W taki sposób powstał kominek. Posiadał różne formy i konstrukcje- bywał murowany z kamienia lub cegły. W bogatych domach i pałacach bywał wykańczany marmurem lub innymi drogimi materiałami. Pełnił nie tylko funkcje grzewcze lecz także w formie pieca służył do przygotowania gorących posiłków, pieczenia chleba itd. Kominek przez stulecia był miejscem przy którym zbierali się ludzie, przyjmowano gości, prowadzono długie pogawędki. Buzujący w kominku ogień bywał źródłem wspomnień, marzeń i inspiracji twórczych. Podczas długich wieczorów zimowych dawał poczucie ciepła i intymności. Kominki o otwartych paleniskach z czasem zastąpiono piecami kaflowymi posiadającymi większą sprawność cieplną. W momencie wprowadzenia pieców ogień zniknął z wnętrz mieszkalnych. Wynalezienie centralnego ogrzewania wyeliminowało kominki a także piece kaflowe jako główne źródła ciepła. W naszych czasach kominek nabrał dużego znaczenia w kategoriach estetyczno-psychologicznych. Większość posiadaczy domów jednorodzinnych nie wyobraża sobie salonu bez kominka. Ale kominek może być nie tylko dla ozdoby i nie tylko jako źródło estetycznych przeżyć. Kominki z przeszklonym paleniskiem zaopatrzone w tzw. wkład kominkowy dzięki kilkakrotnie większej sprawności cieplnej od kominków tradycyjnych mogą być również traktowane jako dodatkowe źródło ciepła. Nowoczesne wkłady kominkowe dodatkowo uzupełnione o instalację rozprowadzającą ciepłe powietrze mogą być w niedużych domach jednorodzinnych traktowane nawet jako główny system ogrzewania.

KOMINEK JAKO ELEMENT PRZESTRZENI

Kominek może w istotny sposób kształtować charakter wnętrza i nadać mu niepowtarzalny nastrój i wdzięk. Wybór miejsca, typu i kształtu kominka najlepiej powierzyć architektowi. Przy projektowaniu kominka należy uwzględnić całość przestrzeni z którą powinien tworzyć funkcjonalną i plastyczną całość. W zależności od przyjętych założeń estetycznych i użytkowych oraz zastosowanych materiałów kominek może przybierać różne formy. Od prostego otworu w ścianie do skomplikowanych form plastycznych ustawionych na środku pomieszczenia. W większych przestrzeniach kominki bywają wykorzystywane jako element architektoniczny dzielący pomieszczenie na strefy funkcjonalne np. oddzielają część wypoczynkową od aneksu jadalnego lub kuchennego.

ZASADY SYTUOWANIA KOMINKA W PRZESTRZENI

Kominki najczęściej umieszczane są w pokoju dziennym, jadalni, salonie lub holu czyli w miejscach gdzie skupia się najwięcej osób. W domkach na stoku kominek może być również w piwnicy jeżeli jest przeznaczona do celów rekreacyjnych i np. posiada bezpośrednie wyjście na zewnątrz. Przy planowaniu miejsca na kominek należy zwrócić uwagę by komunikacja w pomieszczeniu nie oddzielała kominka od aneksu wypoczynkowego. Usytuowanie kominka uzależnione też będzie od możliwości poprowadzenia przewodu dymowego. Kominek powinien stanowić wraz z kątem wypoczynkowym jedną całość. Umieszczenie kominka przy dłuższej ścianie pomieszczenia naprzeciw okna może wytworzyć ciekawy efekt odbicia w oknie płomieni paleniska. Kominek w sąsiedztwie okna lub otoczony dużym przeszkleniem umożliwia jednoczesne oglądanie krajobrazu. Można umieścić kominek na krótszej ścianie pokoju gdy z boku znajduje się okno. Unika się w ten sposób wrażenia zamkniętej przestrzeni. Kominek w rogu najlepiej pasuje w małych pomieszczeniach, natomiast wysunięty kominek narożny wspaniale organizuje wnętrza dużych pomieszczeń i umożliwia wygodne rozstawienie mebli do siedzenia po trzech stronach. Kominek wolnostojący może dzielić duże pomieszczenie na dwie lub kilka części o różnych funkcjach.

PODSTAWOWE RODZAJE KOMINKÓW

KOMINKI OTWARTE- Jest to najbardziej znany i rozpowszechniony typ kominka, posiada otwarte palenisko ze swobodnym dostępem powietrza z jednej lub z wielu stron. Tradycyjny kominek posiada palenisko otoczone z trzech stron, przy czym ścianki komory spalania posiadają określony kąt nachylenia umożliwiający maksymalną emisję ciepła. Wydajność cieplna takich kominków nie jest zbyt wysoka i wynosi od 10 do 20 % , dlatego stosuje się je głównie jako nastrojowe elementy dekoracyjne oraz do ogrzewania dodatkowego lub w okresach przejściowych.

KOMINKI ZAMKNIĘTE (PIECE I WKŁADY KOMINKOWE)- Podstawową cechą pieców i wkładów kominkowych jest szczelność eliminująca niekontrolowany dopływ powietrza. Pozwala to na wolniejsze spalanie drewna i bardziej efektywne wykorzystanie uzyskanej energii cieplnej. Sprawność cieplna dochodzi do 80 %. Wkłady i piece produkowane są w sposób rzemieślniczy lub uprzemysłowiony. Posiadają konstrukcję żeliwną lub stalową z wkładami szamotowymi. Komora spalania zamknięta jest drzwiczkami metalowymi lub ze szkła żaroodpornego. Wkłady kominkowe przystosowane są do obudowania w sposób przypominający tradycyjne kominki. Często połączone są z systemem kanałów doprowadzających ogrzane powietrze do sąsiednich pomieszczeń. Piece (tzw. kozy) ustawiane są samodzielnie bez obudowy. Główne zalety kominków zamkniętych to: pełne bezpieczeństwo przeciwpożarowe, duże możliwości grzewcze, minimalna emisja szkodliwych gazów do atmosfery, możliwość użytkowania paleniska zarówno przy zamkniętych jak i otwartych drzwiczkach.

PODZIAŁ KOMINKÓW (ZE WZGLĘDU NA USYTUOWANIE)

KOMINKI ŚCIENNE WBUDOWANE- Posiadają palenisko, komorę dymową oraz wszelkie inne elementy całkowicie zagłębione w ścianie. Są możliwe do wykonania tylko w bardzo grubych ścianach. Nawiązują historycznie do średniowiecznych kominków reprezentacyjnych. Mogą być różnie wykończone. Otwór kominka można uwydatnić w różny sposób w zależności od użytego materiału i sposobu wykonania takich elementów jak np. gzyms, palenisko, licówka, miejsce na drewno itd.

KOMINKI ŚCIENNE WYSUNIĘTE- Jest to najczęściej spotykany rodzaj kominka. Jest powiązany konstrukcyjnie ze ścianą lecz większość elementów wysuniętych jest na zewnątrz. Głównymi elementami kształtującymi efekt plastyczny są palenisko i komora dymowa. Ogień może być widoczny z jednej, dwóch lub trzech stron. Wśród tego typu kominków można wyróżnić dwie podgrupy: KOMINKI NAROŻNE wyeksponowane w wystającym narożu dwóch ścian oraz KOMINKI UMIESZCZONE W ROGU wewnętrznym pomieszczenia. Ten ostatni rodzaj umożliwia obserwację płomieni z każdego miejsca pokoju. Kominki takie mogą być również umieszczane w innych miejscach i powiązane architektonicznie np. ze schodami lub umeblowaniem.

KOMINKI WOLNOSTOJĄCE- Mogą być w postaci gotowych zamkniętych piecokominków o podwyższonej sprawności grzewczej wykonanych z żeliwa lub blachy stalowej albo robionych indywidualnie murowanych lub metalowych kominków otwartych. Piecokominki- tzw. "kozy" doskonale nadają się do ogrzewania niedużych wnętrz zwłaszcza w domach letniskowych. Mają prostą konstrukcję, ciepło oddają prawie całą swoją powierzchnią, często umożliwiają również podgrzanie posiłku lub zagotowanie wody. Piecokominki łączone są z przewodem kominowym w ścianie za pomocą rury z blachy stalowej, która dodatkowo ogrzewa pomieszczenie przez promieniowanie. Kominki otwarte wykonywane indywidualnie posiadają na ogół szeroki dostęp do paleniska i nadają się świetnie do grilowania. Najlepiej urządzać je w dużych salonach, w których mogą dzielić przestrzeń.

KOMINKI I PALENISKA ZEWNĘTRZNE (PLENEROWE)- Budowane na zewnątrz pełnią głównie rolę dekoracyjną i służą do grilowania. Kominki takie mogą być w różny sposób związane z konstrukcją budynku lub stać swobodnie w ogrodzie. Palenisko kominka ustawionego blisko budynku zwłaszcza gdy jest ustawione na tarasie, powinno być wyposażone w łapacz dymu (okap) z kominem. Kominki ustawione swobodnie w plenerze mogą mieć konstrukcję przenośną lub stałą i nie koniecznie muszą mieć okap. Paleniska bez okapu umożliwiają łatwy dostęp do ognia. Kominki zewnętrzne powinny być sytuowane w miejscach osłoniętych od wiatru i wszelkich przeciągów oraz powiązane przestrzennie z małą architekturą i zielenią ogrodu.

ELEMENTY KONSTRUKCJI KOMINKÓW

POSADOWIENIE- Kominki w większości przypadków ze względu na swój ciężar wymagają solidnego podparcia. Najlepiej jeżeli zostanie to uwzględnione już przy budowie domu. Jeżeli kominek będzie ustawiony w nie podpiwniczonym pomieszczeniu na parterze należy wykonać pod nim ławę lub stopę fundamentową. Jeżeli będzie oparty na stropie np. nad piwnicą lub na piętrze to w stropie powinny się znaleźć odpowiednie wzmocnienia, zwłaszcza gdy jest to strop drewniany. Wzmocnieniami tymi mogą być dodatkowe żebra lub belki stropowe podobne jak pod ściankami działowymi.

MATERIAŁY- Najlepsze do wznoszenia kominków są materiały posiadające dużą zdolność akumulacji ciepła takie jak kamień lub cegła. Niektóre elementy można wykonać z żelbetu lub blachy stalowej. Szczególnie istotne jest wykończenie wnętrza kominka. Powinno być wykonane z materiału ogniotrwałego np. cegły szamotowej.

PŁYTA PALENISKOWA- Musi być wykonana z materiałów niepalnych takich jak beton, kamień, cegła i posiadać ruszt. Ruszt wykonany z prętów lub płaskowników stalowych umożliwia łatwiejsze spalanie drewna przez ułatwienie dostępu powietrza. Płyta paleniskowa umieszczona jest dosyć nisko i powinna być trochę wysunięta do przodu aby uniemożliwić spadanie popiołu na podłogę, zwłaszcza gdy jest to podłoga drewniana.

PRZEWÓD DYMOWY- Najczęściej przewody dymowe wykonuje się w konstrukcji murowanej z cegły pełnej, z ceramicznych lub betonowych pustaków. Stosuje się również przewody kamionkowe lub stalowe dwuścienne. Przeważnie kominy stanowią część ścian konstrukcyjnych. W przypadku murowania komina z cegieł należy zwrócić szczególną uwagę na szczelność spoin a ściana przewodu dymowego powinna mieć grubość co najmniej pół cegły (12 cm). Przewód dymowy może być odchylony od pionu maksymalnie 30 stopni a długość odchylonego odcinka nie powinna przekraczać 2 m. Kominek powinien być włączony do samodzielnego przewodu o przekroju zależnym od wielkości i typu kominka. Najczęściej stosuje się przewody 14 x 14 cm dla małych kominków do 14 x 27 cm dla większych. Przewody powinny być wyprowadzone ponad dach w sposób zabezpieczający przed zakłóceniem ciągu kominowego.

SZYBER- Jest to specjalna zasuwa służąca do regulacji wielkości ciągu w przewodzie dymowym. Przez odpowiednie przymykanie i otwieranie można regulować proces spalania i wpływać na jego tempo i temperaturę. Przy maksymalnym otwarciu ułatwia rozpalenie ognia. Po wygaszeniu kominka szyber powinien zostać całkowicie zamknięty by zapobiec ucieczce ogrzanego powietrza z pomieszczenia. Najczęściej stosowany szyber wykonany jest ze stali. Składa się z ramki, obrotowej przesłony oraz cięgna umożliwiającego regulację.

OKAP- W zależności od typu kominka okap może pełnić funkcję dekoracyjną lub dekoracyjno-użytkową. Może być wykorzystany jako element promieniujący ciepłem. Wykonany może być z blachy stalowej i otynkowany na siatce od strony zewnętrznej, z cegły ze zbrojonymi spoinami lub w sposób bardziej skomplikowany z wykorzystaniem wielu różnych materiałów.

ZASADY KONSTRUOWANIA KOMINKÓW OTWARTYCH

Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania kominka należy zachować odpowiedni stosunek wszystkich istotnych wymiarów. Przekrój przewodu kominowego powinien być nie mniejszy niż 1/10 otworu kominka. Tylna ścianka kominka powinna być zawsze nachylona do przodu i kończyć się wyżej niż górna krawędź otworu kominka. Prosta ściana tylna mogła by spowodować powstanie martwych przestrzeni zawirowania powietrza lub dym w pomieszczeniu. Z tych samych powodów należy utrudnić dopływ powietrza wzdłuż ścian i podłogi. Szyber (klapa dymowa) między paleniskiem i komorą dymową powinien mieć wymiar nie mniejszy niż 1/16 wysokości otworu kominka i zajmować całą jego szerokość. Ścianki boczne komory dymowej powinny być gładkie i pochylone pod kątem 60 stopni w stosunku do przewodu kominowego. Popiół powinien opadać do popielnika. Najlepszym rozwiązaniem jest umieszczenie popielnika w piwnicy. Kominek i podłogę w odległości 50 cm wokół otworu paleniska należy wyłożyć materiałem niepalnym. Elementy drewniane takie jak boazeria powinny być odsunięte od ścian kominka. Dopływ świeżego powietrza do paleniska zapewniają szczeliny w drzwiach i oknach lub najlepiej kanały prowadzące powietrze z zewnątrz wprost do kominka. Kominki wolno stojące o otwartym palenisku na 2, 3 lub 4 strony obowiązują inne zasady i proporcje.

KOMINKOWE SYSTEMY CENTRALNEGO OGRZEWANIA

W tradycyjnych otwartych kominkach ciepło wydzielone podczas spalania drewna w większości ucieka wraz ze spalinami przez komin na zewnątrz budynku. Otwarte palenisko i nagrzany przewód kominowy powodują intensywny ruch ciepłego powietrza i napływ zimnego, które wpada do pomieszczenia z zewnątrz. Wydajność cieplną można zwiększyć stosując czerpnie powietrza do spalania spoza strefy ogrzewanej, czyli np. z piwnicy lub z zewnątrz specjalnym kanałem. W celu radykalnego zwiększenia wydajności cieplnej stosuje się kominki o specjalnej zamkniętej budowie z możliwością precyzyjnej regulacji przepływu powietrza. Mogą to być obudowane wkłady kominkowe lub piecokominki. Zasada działania takich rozwiązań polega na wykorzystaniu, oprócz promieniowania, konwekcyjnego ruchu powietrza wokół metalowej komory spalania. Powietrze w sąsiedztwie piecokominka nagrzewa się i swobodnie krąży po pomieszczeniu a w przypadku wkładu kominkowego wciągane jest u dołu kominka, opływa wewnątrz zamkniętej konstrukcji nagrzane elementy użebrowanej zewnętrznej strony paleniska i grawitacyjnie wypływa na zewnątrz w górnej części okapu. Istnieje prosty sposób dodatkowego ogrzania pomieszczeń sąsiadujących z kominkiem- wystarczy wykonać dodatkowy otwór wylotu ciepłego powietrza w części okapowej przez ścianę oddzielającą. W przypadku usytuowania kominka z wkładem w rogu pokoju można w ten sposób bez dodatkowej instalacji ogrzać nawet cztery pomieszczenia. Do najbardziej zaawansowanych sposobów ogrzewania kominkowego należą systemy centralnego ogrzewania wyposażone w dodatkową instalację. Nagrzane w sąsiedztwie komory spalania powietrze rozprowadzane jest grawitacyjnie lub w sposób mechaniczny specjalnymi przewodami do wszystkich pomieszczeń wymagających ogrzania. Systemy takie doskonale nadają się do domów letniskowych i małych domów mieszkalnych gdzie mogą być traktowane jako ogrzewanie zasadnicze. W większych domach mogą pełnić rolę wspomagającą lub zapasową.

PALIWO DO KOMINKA

Kominki otwarte i większość kominków i piecokominków zamkniętych przystosowanych jest do spalania drewna. Spotykane są wkłady kominkowe na gaz lub na brykiety z węgla brunatnego. Nie należy używać węgla kamiennego i koksu ponieważ wytwarzają zbyt wysoką temperaturę i mogą zniszczyć kominek a także spowodować niebezpieczeństwo zatrucia tlenkiem węgla (czadem). W kominku nie powinno się spalać śmieci z powodów ekologicznych, a także ze względu na możliwość zabrudzenia (zwłaszcza w przypadku wkładu kominkowego) osadem trudnym do usunięcia. Jako paliwo najlepiej używać twardego drewna z drzew liściastych takich jak: brzoza, klon, jesion, grab i dąb. Na rozpałkę można używać cienkich szczap z drewna miękkiego np. sosnowego lub świerkowego. Drewno kominkowe powinno być suche w postaci niedużych kawałków o długości około 40 cm i grubości około 5 do 10 cm. Drewno tak przygotowane często można kupić na stacjach benzynowych lub w dużych supermarketach. Rozpalając ogień w kominku należy zacząć od drobnych kawałków miękkiego drewna i ewentualnie luźno zmiętych gazet, można też użyć płynnej rozpałki polewając nią drewno. Dopiero po rozżarzeniu mniejszych kawałków drewna należy dokładać większe szczapy. W celu osiągnięcia maksymalnej wydajności cieplnej należy utrzymywać spokojny równomierny płomień przy pomocy szybra i w przypadku zamkniętego paleniska także przez regulację przepustnic powietrza. Spalanie jest najbardziej efektywne gdy drewno żarzy się na całej powierzchni, a płomień jest krótki. Wysokie płomienie są bardziej widowiskowe lecz wtedy większość ciepła ucieka wraz ze spalinami.

PRZYKŁADY DOSTĘPNYCH NA RYNKU WKŁADÓW KOMINKOWYCH I PIECOKOMINKÓW

Przed zakupem wkładu należy podjąć decyzję co do potrzebnej mocy grzewczej a także umiejscowienia kominka w pomieszczeniu. Sklepy specjalistyczne i budowlane oferują coraz większy wybór wkładów. Moc cieplna podawana przez producenta jest wartością orientacyjną trudną do utrzymania przy normalnym użytkowaniu. Można w przybliżeniu przyjąć zapotrzebowanie mocy grzewczej na około 80 W na metr kwadratowy ogrzewanej powierzchni.

PRZEGLĄD PRODUCENTÓW:


CHEMINEES DE LA CHENAIE (Francja)- żeliwne wkłady kominkowe, obudowy kominków, systemy rozprowadzania ciepłego powietrza AIR CHAUFF,
DEVILLE (Francja)- stalowe i żeliwne kominki i wkłady kominkowe, kamienne obudowy kominków,
FABRILOR
CHEMINEES (Francja)- żeliwne wkłady kominkowe, obudowy kominków,
GABO LES FOYERS (Francja)- żeliwne kominki i wkłady kominkowe,
JOTUL (Norwegia)- żeliwne kominki i wkłady kominkowe,
KORNAK (Polska)- żeliwne kominki i wkłady kominkowe,
LAHIL (Polska)- stalowe kominki wolnostojące,
LAUDEL INVICTA DETERIER (Francja)- żeliwne wkłady kominkowe, obudowy kominków,
SPARTHERM (Niemcy)- stalowe wkłady kominkowe,
SUPRA (Francja)- żeliwne i stalowe kominki i wkłady kominkowe, obudowy kominkowe.