LUKARNA- jako sposób doświetlenia poddasza pojawiła się w budownictwie gotyckim Francji w XIV w. W baroku odgrywała ogromną rolę dekoracyjną, ponieważ wykorzystywała wiele ozdobnych detali, charakterystycznych dla tego okresu. W XIX w. nabrała już charakteru czysto praktycznego a nie dekoracyjnego. Lukarna składa się ze ścianki frontowej, ustawionej w płaszczyźnie pionowej z otworem o dowolnym kształcie, ewentualnych ścianek bocznych i zadaszenia. Otwór okienny może mieć dowolną wielkość i jest zależny od konstrukcji lukarny. W zależności od kształtu daszka rozróżnia się wiele typów lukarn:
Lukarna płaska - to jedna z najprostszych konstrukcji, często stosowana przy dachach o większych spadkach połaci. Przekryta jest prostym daszkiem, który może być przedłużeniem połaci dachowej o zmniejszonym nachyleniu. Konstrukcja polega na wykonaniu ścianki frontowej jako przedłużenie ściany zewnętrznej lub z podwalinki, dwóch słupków i oczepu ustawionych na wymianie między krokwiami, ścianek bocznych z desek i daszka z dwóch lub więcej krokiewek opartych jednym końcem o wymianę między krokwiami drugim o oczep. Pokrycie daszka dowolnego typu. Przy małym nachyleniu często stosuje się blachę lub dachówkę bitumiczną.
Lukarna wyniesiona - różni się od płaskiej daszkiem dwuspadowym składającym się z kilku par krokiewek, opartych na oczepach bocznych, zastępujących płatwie. Pokrycie najczęściej takie jak całego dachu.
Lukarna trójspadkowa - przekryta jest daszkiem trójspadkowym, w którym krokiewki oparte są na oczepie frontowym i dwóch bocznych. Pokrycie dowolnego typu.
Lukarna trapezowa - przypomina lukarnę płaską, boczne ścianki zastąpione nachylonymi połaciami daszka. Nadaje się dla dachów o większym nachyleniu połaci. Cały daszek składa się z trzech połaci - jednej głównej i dwóch bocznych. Pokrycie dowolnego typu.
Lukarna trójkątna - prosta konstrukcja składająca się z dwóch połaci daszka bez ścianek bocznych. Stosuje się z małymi najczęściej trójkątnymi okienkami. Pokrycie takie jak cały dach. Bardzo dobre rozwiązanie dla niewielkiego doświetlenia pomieszczeń pomocniczych na poddaszu.
Lukarna łukowa - podobna konstrukcyjnie do lukarny wyniesionej składa się ze ścianek bocznych i walcowego daszka. Jako pokrycie stosuje się blachę stalową ocynkowaną, powlekaną, cynkową, mosiężną lub miedzianą.
Lukarna wygięta -rzadko stosowana ze względu na trudności wykonawcze. Konstrukcja tego typu lukarny polega na wykonaniu ścianki frontowej na podwalinie, krzywego oczepu ustawionego na wymianie między krokwiami i daszka stożkowego, którego krokiewki opierają się jednym końcem na krokwiach połaci dachowej, a drugim na krzywym oczepie. Łacenie musi być wykonane po łuku. Stosuje się je przy kryciu blachą, gontem lub dachówką karpiówką, ponieważ tylko tymi materiałami jest możliwe wykonanie powierzchni stożkowej.
OKNO POGRĄŻONE - konstrukcyjnie stanowi przeciwieństwo lukarny. Cała konstrukcja znajduje się poniżej połaci dachu wewnątrz poddasza. Stosowane jest najczęściej dla wytworzenia tarasu dachowego. Okno pogrążone składa się ze ścianki frontowej ustawionej pionowo z drzwiami tarasowymi, ze ścianek bocznych i tarasu. Wszystkie elementy konstrukcyjne oparte są na stropie a nie na elementach więźby jak w przypadku lukarny. W zależności od wysokości ścianki kolankowej i od głębokości usytuowania tarasu balustrada może być widoczna lub ukryta za fragmentem połaci dachowej. W przypadku dachów mansardowych czasami stosuje się okno pogrążone bez tarasu jako prostsze rozwiązanie od lukarny. Spotyka się również rozwiązania pośrednie, gdy pionowa ścianka z oknem częściowo jest pogrążona w połaci dachowej a częściowo wystaje na zewnątrz w formie lukarny. Jest to dobre rozwiązanie dla większych okien doświetlających, tarasów dachowych i portefenetrów.
OKNO POŁACIOWE - najprostszy i najtańszy sposób doświetlenia poddasza. Wzięło swój początek od prostych świetlików dachowych. W obecnej formie stosowane jest od około 50 lat. Są produkowane jako gotowe elementy do zamontowania pomiędzy krokwiami więźby dachowej. Doskonale nadają się do adaptacji poddaszy w starych budynkach na pomieszczenia użytkowe w tym także mieszkalne. Stosowane są również w nowo wznoszonych budynkach jako tani i efektywny sposób doświetlenia. Okno połaciowe montowane jest równolegle do połaci minimalnie ponad powierzchnią dachu. Nie wymaga żadnych dodatkowych elementów konstrukcyjnych na dachu. Okna połaciowe można łączyć w jednym lub w wielu pasach uzyskując nieraz bardzo duże przeszklone powierzchnie. Mogą być stosowane w dachach o różnych kątach nachylenia połaci dachowej, i dowolnych pokryciach dachowych. Taki sposób doświetlania poddaszy mimo swej prostoty wymaga znacznie wyższego poziomu technologii niż inne typy okien. Do produkcji okien dachowych stosuje się drewno i tworzywa sztuczne. Ościeżnice i skrzydła wykonywane są najczęściej z wysokiej jakości drewna klejonego warstwowo. Technologia klejenia warstwowego uodparnia poszczególne elementy jak i całość konstrukcji na deformację powodowaną przez różnice temperatury i wilgotności powietrza. Elementy z drewna są impregnowane na ogół ciśnieniowo. Od strony zewnętrznej okna zabezpieczone są okładziną z blachy aluminiowej malowanej lub powlekanej. Wszystkie stosowane materiały i środki zabezpieczające muszą być odporne na działanie wpływów atmosferycznych i promieni słonecznych i są poddawane w laboratoriach firmowych ostrym testom. Okna połaciowe posiadają najczęściej oś obrotu umieszczoną w środku co umożliwia swobodne otwieranie, ustawienie otwartego skrzydła w dowolnej pozycji. Istnieje też możliwość obrócenia okna prawie o 1800 co ułatwia wygodne mycie zewnętrznej powierzchni szyby. Spotyka się również okna o podwójnym systemie otwierania, które oprócz środkowej osi obrotu mogą być także uniesione za pomocą przeciwwag zapewniając większą przestrzeń oraz niczym nieograniczony widok. Okna takie idealnie nadają się do dachów o małym kącie nachylenia połaci. Przy doborze wielkości okna jest bardzo ważne, aby mieć zapewnioną dobrą widoczność przez okno zarówno w pozycji stojącej jak i siedzącej. Punkt najlepszej widoczności w pozycji siedzącej znajduje się na wysokości pomiędzy 100 do 115 cm od podłogi. Zaleca się zamontowanie okna w taki sposób, aby jego uchwyt otwierający był łatwo dostępny.
Ościeżnice i rama z impregnowanego drewna sosnowego łączonego klejem na zimno. Oszklenie szybą zespoloną jednokomorową, dwukomorową lub energooszczędną. Uszczelnienie ramy skrzydła z ościeżnicą uszczelką z kauczuku syntetycznego. Okucia - konstrukcja zawiasu umożliwiająca pozostawienie otwartego okna w dowolnej pozycji, zasuwka blokująca w górnej części skrzydła umożliwiająca blokadę przy otwarciu o 1800 (w pozycji do mycia). Klamka umieszczona w górnej lub dodatkowo w dolnej części skrzydła. Wykończenie- bezbarwne impregnowanie lub malowanie farbami akrylowymi w kolorze brązowym, przy większych zamówieniach kolorystyka dowolna. Kołnierze uniwersalne do materiałów płaskich i profilowanych, umożliwiające łączenie okien w pionie i w poziomie. Dodatkowe akcesoria okienne: żaluzje, rolety, markizy.
ŚWIETLIKI, NAŚWIETLA, PRZESZKLENIA są to elementy doświetlające o mniejszym znaczeniu niż lukarny lub okna połaciowe. W budownictwie jednorodzinnym stosowane są czasami do doświetlenia pomieszczeń komunikacyjnych oraz innych pomieszczeń o charakterze pomocniczym.
HEINZ ESSMANN
INDU-LIGHT
RODECA
UNIMA
ODL INCORPORATED
Wiele jest sposobów na doświetlenie poddasza i uzyskanie przez to przyjemnej użytkowej przestrzeni. O wyborze rodzaju okna dachowego powinny decydować względy użytkowe, estetyczne i ekonomiczne. Okno połaciowe jest niewątpliwie najtańszym sposobem doświetlenia. Stosunkowo łatwo je zamontować uzyskując przy tym dużą szczelność. Lukarna tak jak okno pogrążone jest trudniejsza do wykonania lecz w większym stopniu kształtuje bryłę budynku. Ponadto lukarna powiększa optycznie wnętrze (większa powierzchnia sufitu). Przy wyborze rodzaju doświetlenia poddasza najlepiej zaufać architektowi wykonującemu projekt domu lub projekt modernizacji poddasza.